«Алло»: идеяның көлеңкесінде қалған фильм
Заманауи қазақ кино нарығында «Маған назар аудар» (2023) және «Ұяламын, но үй аламын» (2024) фильмдерімен көрерменге танылған Nazar Audar Production-ның 2025 жылы экранға «Алло» атты жаңа туындысы жол тартты.
Режиссер Абдусаид Шайхисламұлы психологиялық драмалық жанрда түсірілген фильмінде уақытқа оралу, өткенмен бетпе-бет келу, жіберілген мүмкіндіктерді түзету сияқты әмбебап тақырыптарды зерттейді. Алайда, осы әлеуетке қарамастан, «Алло» идея мен көркемдік жүзеге асу арасындағы кейбір алшақтықтардың әсерінен толық драматургиялық шынайылыққа жете алмай қалады. Уақытқа қайта оралу, өткен шақтағы өзіңмен диалог құру, жіберілген мүмкіндіктерді түзетуге ұмтылу – бұл әмбебап, драматургиялық әлеуеті зор мотив. Алайда фильм осы мықты концепцияны толыққанды көркемдік деңгейге көтере алмай, идея мен жүзеге асу арасындағы алшақтықтың құрбанына айналады. Картина өзін трагикомедия ретінде ұсынады. Бірақ жанрлық үйлесім сақталмаған: комедия драманы әлсіретеді, ал драма тереңдікке жетпейді. Нәтижесінде фильм арзан әзілге, философиялық драмаға айналмай қалған.
Драматургиялық әлсіздік: конфликт жоқ жерде – қозғалыс жоқ. Фильмнің басты драмалық механизмі – Сабырдың өткендегі өзімен телефон арқылы сөйлесуі. Бұл – үлкен драмалық мүмкіндіктер ашатын тәсіл. Алайда сценарий сол мүмкіндікті батыл пайдаланбайды. Сабыр өткеніне не айтады? Ол жастық шағындағы өзіне нақты тағдырды өзгертетін кеңес бере ме? Мысалы, спорттық мансабын жалғастыру, махаббат жолында батыл болу, басқа кәсіби бағыт таңдау сияқты түбегейлі шешімдерге итермелей ме? Жоқ. Оның сөзі көбіне абстрактылы, тұрмыстық сипатта қалып қояды. Дастархан басындағы «Реал немесе Барсада ойнау» туралы реплика символдық потенциалға ие. Бұл – орындалмаған арманның метафорасы. Бірақ фильм осы символды әрі қарай дамытпайды. Біз Сабырдың футболшы болуға қаншалықты жақын болғанын, оның неге бас тартқанын, сол сәттің трагедиясын көрмейміз. Барлығы тек сөз деңгейінде қалады. Ал кинода «айту» емес, «көрсету» маңызды. Өткен мен бүгіннің арасында нақты қайшылық, қайтарымсыз шешім, моральдық дилемма жоқ. Кейіпкердің ішкі күресі сыртқы әрекетке айналмайды. Соның салдарынан фильмде кульминациялық нүкте анық сезілмейді.
Сабыр – «орындалмаған арман» тақырыбының тасымалдаушысы. Бірақ оның ішкі әлемі терең ашылмайды. Ол неге қорықты? Неге батылдық танытпады? Оның жас кезінде қандай қысым болды – әлеуметтік, отбасылық, экономикалық? Бұл сұрақтар жауапсыз қалады. Кейіпкердің мінезінде түбегейлі өзгеріс байқалмайды. Фильм соңында ол қандай жаңа шешім қабылдайды? Ол шын мәнінде трансформациядан өтеді ме? Әлде жай ғана өткенін қабылдай ма? Бұл процесс экранда айқын көрсетілмейді. Актерлік ойын табиғи болғанымен, режиссура эмоциялық шарықтау сәттерін ұйымдастыра алмайды. Кейіпкердің үнсіздігі – драматургиялық пауза емес, кейде жай баяулық сияқты әсер қалдырады. Катарсис деңгейіне жететін психологиялық серпіліс жоқ.
Актерлік ансамбль сырттай қарағанда жинақы көрінгенімен, драмалық тереңдікке келгенде айқын әлсіздік байқалады. Басты кейіпкер Сабырды сомдаған Ғазиз Ерболат кейбір тұрмыстық көріністерде табиғилық танытқанымен, күрделі психологиялық сәттерде бейнені толық көтере алмайды. Оның ішкі күйзелісі көбіне бір сарынды интонациямен беріледі. Өкініш, ашу, үміт, күйзеліс секілді әртүрлі эмоциялар бір деңгейде айтылған мәтіндей естіледі. Мысалы, Сабырдың өткенге қоңырау шалып, тағдырын өзгертуге тырысқан көріністері драмалық кульминацияға айналуы тиіс еді. Алайда Ғазиз Ерболат бұл сәттерде кейіпкердің жан айқайын емес, жай ғана сөйлеп тұрған адамды көрсетеді. Көзқарас пен пауза арқылы ішкі драманы жеткізу орнына, эмоция көбіне сөзге жүктелген. Ал кино – сөз емес, әрекет пен ішкі энергия өнері. Сабира Жараскызы (әйел кейіпкер) экранда нәзік бейне жасауға тырысқанымен, кейбір көріністерде реакциялары тым әлсіз көрінеді. Сабырмен қақтығыс сәттерінде ішкі қайшылық анық сезілмейді, дауыс ырғағы мен мимикасы драмалық шиеленісті күшейтудің орнына, оны жұмсартып жібереді. Нәтижесінде ерлі-зайыптылар арасындағы конфликт шынайы трагедия емес, жай ғана тұрмыстық диалог деңгейінде қалып қояды. Расул Бауыржан мен Бірлік Сайлау қосалқы рөлдерде экран уақытын толтырғанымен, олардың кейіпкерлері драматургиялық функция атқармайды. Бейнелер толық ашылмаған, характерлік ерекшелік жоқ. Олар сюжетті алға жылжытатын тұлға емес, фондық кейіпкерлер әсерін қалдырады.
Трагикомедия – өте нәзік жанр. Мұнда күлкі мен қайғы бір-бірін толықтырып, тереңдік беруі тиіс. Бірақ «Алло» фильмінде комедиялық элементтер драманың салмағын жеңілдетіп жібереді. Мысалы, кейбір тұрмыстық әзілдер кейіпкердің ішкі күйзелісін күшейтудің орнына, оны бейтараптандырады. Көрермен ауыр экзистенциалдық сұрақ алдында тұрғанда, келесі сәтте жеңіл әзілмен эмоционалдық тон төмендейді. Бұл жанрлық дисбаланс фильмнің тұтастығына нұқсан келтіреді. Уақытпен жұмыс істейтін фильм үшін визуалды тіл ерекше рөл атқарады. Бірақ «Алло» бұл тұрғыдан минималистік әрі қауіпсіз шешімдерге сүйенеді. Камера көбіне статикалық, монтаж ырғағы бірқалыпты, түстік палитра драматургиялық өзгерісті айқындамайды. Өткен мен бүгіннің айырмашылығы айқын визуалды контраст арқылы берілмейді. Мысалы, дыбыстық фильтр, жарық контрасттары, монтаждық үзілістер уақыттың «сынуын» көрсетуі мүмкін еді. Алайда фильмде өткенмен сөйлесу сәттері визуалды тұрғыдан ерекше оқиға ретінде қабылданбайды. Фантастикалық элемент драматургиялық құрал ретінде бар, бірақ кинематографиялық құрал ретінде әлсіз іске асқан.
Фильм еркін ерік пен фатализм арасындағы күрделі сұрақты көтереді. Адам өз тағдырын өзгерте ала ма? Әлде өткен – өзгермейтін шындық па? Бірақ бұл сұрақтарға нақты концептуалдық жауап берілмейді. Сабырдың өткенге қоңырау шалуы символикалық деңгейде қызықты. Бірақ бұл әрекет оның болмысын қалай өзгертті? Ол бүгінгі өмірінде қандай батыл қадам жасады? Көрерменге бұл өзгеріс әрекет арқылы емес, сөз арқылы ғана сезіледі. Ал кино – әрекет өнері. Фильм қазақ қоғамындағы ер адамның жауапкершілік қысымын, әлеуметтік нормаларды, «отбасы үшін арманнан бас тарту» мәселесін жанама түрде көтереді. Бірақ бұл тақырып терең әлеуметтік талдауға айналмайды. Егер Сабырдың шешіміне нақты тарихи-әлеуметтік факторлар әсер еткені көрсетілсе (экономикалық қиындық, ата-ана қысымы, қоғамдық стереотиптер), фильм әлдеқайда салмақты болар еді. Қазіргі нұсқада проблема жекелік деңгейде ғана қалады.
«Алло» – мазмұндық әлеуеті жоғары, бірақ көркемдік батылдық жетіспейтін фильм. Ол уақыт, өкініш, таңдау секілді терең тақырыптарды көтергенімен, оларды толыққанды кинематографиялық зерттеуге батпайды. Ол көрерменді аздап ойландырады, бірақ терең сілкіндірмейді. Идея бар, алайда драматургиялық өткірлік, визуалдық жаңашылдық және психологиялық тереңдік жетіспейді. Сәйкесінше «Алло» – мүмкіндігі мол концепцияның толық жүзеге аспаған нұсқасы ретінде есте қалады.
Рахат Тәңірберген
Темірбек Жүргенов атындағы ҚазҰӨА
«Кинотану» мамандығының 3 курс студенті
Оцените рецензию
пікірлер жоқ, бірінші болыңыз
Пікір қалдыру үшін